Terwijl de houdbaarheid van de huidige hits in de hitlijsten steeds korter wordt, zijn veel klassieke werken van beroemde componisten ongeëvenaard in hun tijdloosheid. Deze composities blijven onverminderd geliefd en genieten een blijvende populariteit. Het publiek raakt nooit uitgekeken op de canon van klassieke meesterwerken. Reden genoeg om onze ogen en oren te richten op enkele prachtige werken en hun componisten. Hier volgt een kleine selectie tijdloze composities uit de enorme schatkamer van het gigantische klassieke repertoire.
1. Claude Debussy: Clair de lune
De Franse componist Claude Debussy was een meester in het oproepen van muzikale beelden en wist zijn publiek mee te voeren naar droomachtige werelden. Met zijn compositie ‘Clair de lune’, het derde deel uit zijn ‘Suite Bergamasque’, zette de toen nog jonge Debussy het maanlicht op muziek. Opmerkelijk genoeg werd hij als impressionist bestempeld, hoewel hij een hekel had aan die term en niet in het hokje wilde worden geplaatst van wat destijds een weinig flatterende categorie was. Toch wordt hij vandaag de dag nog altijd beschouwd als de grondlegger en een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het muzikale impressionisme. Claude Debussy deed er maar liefst vijftien jaar over om “Clair de lune” te voltooien. Aanvankelijk was hij zelfs helemaal niet van plan het werk te publiceren. Gelukkig liet hij zich op andere gedachten brengen en inspireerde hij daarmee hele generaties componisten. Is “Clair de lune” gemakkelijk te spelen? De grootste uitdagingen zijn de soms snelle arpeggio’s, de vloeiende loopjes en de genuanceerde dynamiek. Bovendien staat het stuk in Des majeur, een toonsoort met maar liefst vijf voortekens.
Hoewel ‘Clair de lune’ in de eerste plaats een werk voor piano is, zijn er ook arrangementen voor andere instrumenten en ensembles gemaakt.
Seiler
214 Concert Grand Piano
2. Georg Friedrich (George Frideric) Händel: Messiah
Veel inmiddels legendarische componisten kregen tijdens hun leven maar weinig erkenning. Händel vormde daarop echter een uitzondering: hij groeide tijdens zijn leven uit tot een ster en boekte internationaal succes. Uit zijn creatieve geest ontstond “Messiah”, een driedelig werk gewijd aan een religieus thema: de Verlosser. Wie zelfs maar een kort fragment beluistert, wordt getroffen door de virtuoze complexiteit van de compositie, die tegelijkertijd opvallend toegankelijk blijft. Händel streefde ernaar zijn muziek begrijpelijk te maken; hij wilde dat het publiek zijn boodschap kon doorgronden. Hoe lang deed Händel over het componeren van Messiah? Hij moet werkelijk razendsnel hebben kunnen denken: het monumentale werk ‘Messiah’ werd ongelooflijk genoeg in een recordtijd van slechts 24 dagen voltooid.
De klankmatige basis wordt gevormd door violen, altviolen en cello’s. In de feestelijke delen, zoals het beroemde ‘Hallelujah’, komen de trompetten volledig tot hun recht.
3. Sergej Rachmaninov: Pianoconcert nr. 3 in d mineur
De met een Oscar bekroonde filmklassieker “Shine” vertelt het verhaal van pianist David Helfgott, die vanwege een schizoaffectieve stoornis meerdere jaren in psychiatrische instellingen doorbrengt. Hoewel de aandoening niet volledig kan worden genezen, hervindt hij zijn kracht en maakt het voormalige wonderkind een triomfantelijke terugkeer op het podium. De legendarische filmmuziek van dit cinematografische melodrama bevat het Pianoconcert nr. 3 van Sergej Rachmaninov. Is het concert moeilijk om te spelen? De virtuoos componeerde het concert met zo’n hoge moeilijkheidsgraad en zulke spectaculaire passages dat het destijds als onspeelbaar werd beschouwd. De hoofdpersoon van de film ging aan dit monumentale werk bijna ten onder, maar Rachmaninov speelde het keer op keer.
Yamaha
b1 PE
4. Antonio Vivaldi: De vier jaargetijden
Als weerspiegeling van de natuurlijke cyclus van het jaar bestaat Vivaldi’s ‘De vier jaargetijden’ uit vier concerten. In dit klassieke meesterwerk maakt de Venetiaanse componist gebruik van onconventionele stijlmiddelen. Hij imiteert de zang en het getjilp van vogels en schuwt ook muzikale verbeeldingen van onweer en een sneeuwstorm niet. Die zijn met een verbluffende complexiteit in de muziek verweven en baarden zelfs in de barokperiode al opzien. ‘De vier jaargetijden’ behoort tot op de dag van vandaag tot de meest uitgevoerde werken uit de barok. Een prachtig werk voor de muzikale schatkist.
5. Joseph Haydn: Londense symfonieën
Het feit dat Haydn de leraar van Beethoven en een vriend van Mozart was, zegt al het nodige over zijn vakmanschap en betekenis. Hij was dan ook een componist met een bijna ongelooflijke productiviteit. Met meer dan 100 symfonieën op zijn naam zou je haast denken dat hij muzikale werken aan de lopende band produceerde. Zoals bekend was dat bepaald niet het geval; sterker nog, hij werd alleen maar beter. Toch kwamen zijn creativiteit, scheppingsdrang en perfectionisme pas echt tot volle bloei toen hij na zijn ontslag de mogelijkheid kreeg om te reizen. Zijn laatste symfonieën componeerde hij in Londen. En juist deze ‘Londense symfonieën’, met name de nummers 99–104, worden door kenners beschouwd als het absolute hoogtepunt van zijn oeuvre.
6. Bedřich (Friedrich) Smetana: De Moldau
“De Moldau” (Vltava) is het bekendste werk van de Tsjechische componist Bedřich Smetana. Als onderdeel van de symfonische cyclus “Mijn vaderland” verklankt het op unieke wijze de loop van de gelijknamige rivier, de grootste rivier van Tsjechië, die ook wel de “Boheemse Zee” wordt genoemd. Smetana vertaalt natuurbeelden naar klank en ‘De Moldau’ is in Tsjechië inmiddels uitgegroeid tot een soort officieus volkslied. Overigens was Smetana al volledig doof toen hij dit complexe werk in 1874 het levenslicht liet zien!
In zijn symfonische gedicht schildert Smetana op beeldende wijze de karakteristieke taferelen langs de loop van de rivier, waarbij hij voor elk tafereel specifieke instrumenten en instrumentgroepen inzet. Zo verbeelden de fluiten bijvoorbeeld de warme bron van de Moldau, terwijl de klarinetten de koude bron voorstellen. Strijkers en hoorns symboliseren de reis van de rivier door het landschap.
7. Gustav Mahler: Das Lied von der Erde
Gustav Mahlers “Das Lied von der Erde” wordt gekenmerkt door zijn unieke formele structuur. De opeenvolging van de delen is gemodelleerd naar de symfonie, met zwaarwegende hoekdelen waarin de sonatevorm op basis van de strofenstructuur wordt benadrukt. De modulatie van c mineur naar C majeur onderstreept het crescendo tot aan het slotdeel. Interessant in dit verband is dat Mahler in zijn grote werken – waaronder “Das Lied von der Erde” – het uiterste van de musici vergde. Daarmee verkende hij de grenzen van verschillende symfonische genres.
“Das Lied von der Erde” kent een enorme orkestbezetting. Kenmerkend is onder meer het gebruik van houtblazers, waaronder de klarinetten – zoals de es-klarinet en basklarinet –, die voor de vogelachtige en nevelige klanken zorgen.
8. Pjotr Iljitsj Tsjaikovski: De Notenkraker
Met ‘De Notenkraker’ componeerde Tsjaikovski, naast ‘Het Zwanenmeer’ en ‘Doornroosje’, een van de beroemdste en meest betoverende balletten uit de muziekgeschiedenis – een feest voor de zintuigen dat de luisteraar met zijn melodische magie meevoert naar een wereld vol dromen en fantasie. Kenmerkend voor deze toonaangevende componist uit de romantiek was de versmelting van Russische volksmuziek met westerse vormen en elementen. Dat is bijvoorbeeld duidelijk te horen in de ‘Bloemenwals’. Om de juiste sfeer te creëren, haalde hij zelfs de celesta naar Rusland, een instrument dat daar tot dan toe onbekend was. De sprankelende klank van deze klavierklokkenspel leek bij uitstek geschikt voor de sprookjeswereld. En het instrument werd een sensatie.
Spelen op een echte celesta, het historische klavierklokkenspel, is een voorrecht. De overgrote meerderheid van de musici zal op zoek moeten naar een betaalbaar alternatief, zoals de Viscount Cantorum VI Plus, die over celestaklanken beschikt.
Viscount
Cantorum VI Plus
9. Wolfgang Amadeus Mozart: Eine kleine Nachtmusik
Er bestaat nog altijd onzekerheid over het aantal delen waaruit Mozarts serenade ‘Eine kleine Nachtmusik’ oorspronkelijk bestond. In Mozarts catalogus van werken staan vijf delen vermeld; het tweede deel ontbreekt helaas. Of de betreffende bladzijden bewust zijn verwijderd, verloren zijn gegaan of simpelweg zijn vergeten, is onbekend. De geruchtenmolen in de klassieke muziek blijft dan ook draaien. Hoe dan ook is de serenade een muzikaal meesterwerk, met een structuur die even verfijnd is als die van een symfonie. En het is bovenal prachtige muziek.
‘Eine kleine Nachtmusik’ werd oorspronkelijk geschreven voor een kamermuziekensemble bestaande uit twee violen, een altviool, een cello en een contrabas.
10. Ludwig van Beethoven: Ode an die Freude
Een heel bijzondere versie van de Negende symfonie werd in 2003 door het Londense veilinghuis ‘Sotheby’s’ geveild voor maar liefst drie miljoen euro. De muziektitaan had de 575 pagina’s van zijn grootse symfonie nog eens doorgenomen om correcties aan te brengen. Hij was woedend over de slechte manier waarop de kopiisten zijn handschrift hadden overgenomen. Beethovens boze opmerkingen zijn in dit exemplaar van zijn werk vereeuwigd; geërgerde verzuchtingen die de meester in de kantlijnen van de partituur neerpende. Een van de beroemdste passages is natuurlijk “Ode an die Freude”. De muzikale zetting van Friedrich Schillers ‘Ode an die Freude’ behoort immers tot de meest uitgevoerde muziekstukken ter wereld en is sinds 1985 het volkslied van de Europese Unie – die destijds nog de Europese Gemeenschap heette.
In de instrumentale versie wordt het thema eerst ingezet door de cello’s en contrabassen, waarna de fagotten en altviolen het overnemen, gevolgd door de houtblazers en uiteindelijk het volledige orkest.
Welk klassiek meesterwerk is jouw favoriet?
Gezien het creatieve genie van de componisten zal iedere lijst met prachtige klassieke werken onvermijdelijk onvolledig blijven. We zijn benieuwd naar jouw reactie: welke werken en componisten hebben de meeste indruk op je gemaakt?
Reacties 3